Từ “bài toán rác thải nhựa” đến khát vọng thay đổi
Những năm gần đây, rác thải nhựa trở thành vấn đề nổi cộm tại nhiều địa phương, trong đó có xã Vân Nham. Lượng túi nilon, chai nhựa, cốc nhựa dùng một lần tăng nhanh, trong khi việc xử lý chủ yếu vẫn là thu gom rồi đốt lộ thiên, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm.
Kết quả khảo sát 458 học sinh ở Trường THPT Vân Nham cho thấy, chỉ 43% biết phân loại rác đúng cách, 56% vẫn thường xuyên sử dụng nhựa dùng một lần, 70% chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của nhựa đối với môi trường và sức khỏe.
Những con số ấy đặt ra “bài toán” không dễ giải: làm thế nào để thay đổi thói quen lâu năm, để mỗi học sinh thực sự trở thành một “mắt xích xanh” trong chuỗi bảo vệ môi trường.
Câu lạc bộ Bảo vệ môi trường ra mắt góp phần kết nối, lan tỏa các hoạt động bảo vệ môi trường, đặc biệt là từng bước đẩy lùi rác thải nhựa trong nhà trường. Ảnh: Hoàng Nghĩa.Từ thực tế đó, Trường THPT Vân Nham xây dựng mô hình “Trường học không rác thải nhựa”, trong đó lựa chọn cách làm bài bản, lâu dài, gắn giáo dục với hành động thực tế.
Không khởi đầu bằng khẩu hiệu, hành trình “xanh hóa” bắt đầu từ những việc nhỏ: phân loại rác trong lớp, mang bình nước cá nhân, hạn chế túi nilon, tận dụng chai nhựa làm chậu cây. Từng thay đổi nhỏ được duy trì hằng ngày rồi dần hình thành thói quen chung.
Em Lý Ngọc Mai, học sinh lớp 10A7 Trường THPT Vân Nham chia sẻ: “Em thấy chống rác thải nhựa rất cấp thiết. Khi tham gia câu lạc bộ, em được trải nghiệm tái chế, làm đồ trang trí và thấy mình có thể góp phần bảo vệ môi trường”.
Từ những buổi thu gom rác thải nhựa đầu tiên đến khi thành thạo phân loại, học sinh nhà trường từng bước chuyển từ nhận thức sang hành động bền bỉ.
Câu lạc bộ Bảo vệ môi trường - “trái tim” của phong trào
Trung tâm của phong trào là Câu lạc bộ (CLB) Bảo vệ môi trường của nhà trường với 45 thành viên nòng cốt. Đây là lực lượng điều phối, duy trì nhịp sống xanh trong toàn trường. CLB đảm nhiệm tuyên truyền, giám sát phân loại rác, xây dựng mô hình lớp học xanh, phối hợp với Đoàn trường tổ chức nhiều hoạt động sáng tạo.
Rác thải nhựa được học sinh THPT Vân Nham phân loại, bỏ đúng nơi quy định, không còn tình trạng vứt bừa bãi trong khuôn viên trường. Ảnh: Hoàng Nghĩa.Nổi bật là chiến dịch “Green Swap - Đổi rác lấy quà”, giúp học sinh thu gom hơn 1,5 tấn nhựa tái chế trong năm học 2024 - 2025 và học kỳ I năm học 2025 - 2026. Rác sau thu gom được phân loại, tái chế hoặc tận dụng làm đồ dùng học tập. Cùng với đó, các mô hình “Cửa sổ xanh”, “Plastic Du ký”, hệ thống thùng rác 3 ngăn tại 100% lớp học đã tạo nên không gian học đường sinh thái, thân thiện.
Những chậu cây tái chế, bảng tin môi trường, góc học tập xanh khiến mỗi lớp học trở thành “khu vườn nhỏ”, nơi học sinh vừa học tập vừa nuôi dưỡng ý thức bảo vệ môi trường. Cô giáo Hoàng Thị Luyến - phụ trách CLB Bảo vệ môi trường của Trường cho biết: “Các em còn làm gần 670 chiếc đèn lồng từ chai nhựa tặng trẻ em khó khăn dịp Trung thu, lan tỏa tinh thần sống xanh”.
Theo cô Luyến, giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng sản phẩm, mà ở sự thay đổi trong tư duy. Học sinh đã chủ động hạn chế nhựa dùng một lần, coi bảo vệ môi trường là trách nhiệm thường xuyên.
Khi học sinh trở thành “đại sứ xanh”
Điểm nổi bật của mô hình là vai trò chủ thể của học sinh. Các em không chỉ tham gia mà còn tự tổ chức, tự lan tỏa phong trào. Em Lương Minh Nguyệt, học sinh Trường THPT Vân Nham chia sẻ: “Về nhà em tuyên truyền cho gia đình, chai nhựa không vứt đi nữa mà tái chế làm chậu cây, ống bút”.
Học sinh Trường THPT Vân Nham giới thiệu các sản phẩm tái chế từ rác thải nhựa, lan tỏa thông điệp sống xanh trong học đường. Ảnh: Hoàng Nghĩa.Từ Trường THPT Vân Nham, thông điệp sống xanh lan tỏa ra khu dân cư, chợ, các trường học khác. Trong đó, học sinh nhà trường đã trực tiếp vận động tiểu thương, người dân giảm túi nilon, phân loại rác. Nhiều buổi cuối tuần, các em tham gia dọn vệ sinh suối, đường làng, khu di tích, kết hợp tuyên truyền “Ngày thứ Bảy không nhựa”, góp phần cải thiện môi trường nông thôn.
Bên cạnh đó, nhà trường lồng ghép giáo dục môi trường vào các môn học, tổ chức ngoại khóa, triển lãm sản phẩm tái chế, tọa đàm “Học sinh với hành động xanh”. Đồng thời, phong trào sống xanh được đưa vào sinh hoạt chi đoàn, giờ chào cờ và các buổi sinh hoạt chuyên đề.
Thông qua đó, học sinh được rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình, xây dựng kế hoạch và tổ chức hoạt động cộng đồng. Nhiều em từ chỗ còn rụt rè đã trở nên chủ động, mạnh dạn lan tỏa tinh thần trách nhiệm tới bạn bè và người thân.
Sau một năm triển khai, tỷ lệ học sinh phân loại đúng rác đạt 95%, lượng rác thải nhựa giảm rõ rệt, nhận thức về tác hại của nhựa cũng tăng mạnh. Nhiều học sinh trở thành “tuyên truyền viên xanh” trong gia đình và cộng đồng, góp phần đẩy lùi rác thải nhựa.
Không gian “cửa sổ xanh” được tạo nên từ vật liệu tái chế, góp phần xây dựng môi trường học tập xanh, thân thiện. Ảnh: Hoàng Nghĩa.Gieo mầm xanh từ những điều bình dị
Không dừng ở phong trào, Trường THPT Vân Nham xây dựng chiến lược dài hạn và ngắn hạn rõ ràng. Giai đoạn 2023–2026, nhà trường xác định lộ trình khởi động - hành động - lan tỏa, gắn giáo dục môi trường với kỹ năng sống. Trong năm học 2025–2026, các mục tiêu như 100% lớp học xanh, mỗi học sinh tham gia ít nhất một hoạt động vì môi trường, duy trì “Phát thanh xanh”, “Ngày Chủ nhật Xanh”, “Đổi rác lấy hạt giống” tiếp tục được triển khai.
Từ thực tiễn đó cho thấy, thành công của nhà trường không đến từ công trình lớn hay kinh phí dồi dào, mà được tạo nên bởi sự kiên trì, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của thầy trò trong từng việc làm hằng ngày.
Từ một chai nhựa, một chậu cây, một buổi thu gom rác, học sinh học cách yêu môi trường, yêu cộng đồng và yêu chính ngôi trường của mình. Những “mầm xanh” ấy đang lớn lên, từng bước hình thành lối sống bền vững cho thế hệ trẻ.
Trên nền tảng đó, Trường THPT Vân Nham tiếp tục xây dựng “Trường học sinh thái ASEAN - Không rác thải nhựa”, đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của địa phương và khu vực. Từ Vân Nham, câu chuyện về một ngôi trường xanh đang lặng lẽ lan tỏa, truyền cảm hứng tới nhiều môi trường học đường khác.
Hoạt động thu gom rác thải nhựa được Trường THPT Vân Nham duy trì thường xuyên, hình thành nếp sống văn minh, trách nhiệm. Ảnh: Hoàng Nghĩa.Theo hồ sơ dự thi, mô hình của Trường THPT Vân Nham đáp ứng đầy đủ tiêu chí về kế hoạch, hành động, hiệu quả và khả năng nhân rộng. Sự bài bản ấy giúp nhà trường chinh phục Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025.
Hoàng Nghĩa