Bền bỉ thay đổi nhận thức
Ít ai nghĩ rằng, giữa vùng cao phía Tây Đà Nẵng nơi điều kiện sinh hoạt còn nhiều khó khăn lại có một ngôi trường kiên trì theo đuổi mô hình trường học sinh thái một cách bài bản và bền bỉ. Không ồn ào khẩu hiệu, cũng không bắt đầu từ những công trình lớn, hành trình ấy được hình thành lặng lẽ qua từng thói quen, từng việc làm hằng ngày của thầy và trò Trường PTDTBT TH&THCS Trà Nam.
Dẫn chúng tôi đi dọc khuôn viên trường, điều gây ấn tượng đầu tiên là sự gọn gàng, sạch sẽ hiện diện ở mọi góc sân. Những lối đi được quét dọn cẩn thận, thùng rác phân loại đặt ngay ngắn, dễ nhận thấy. Không có máy móc hiện đại, cũng không có lực lượng chuyên nghiệp, tất cả được tạo nên từ chính đôi tay của thầy cô và và các em học sinh Trà Nam.
Khuôn viên trường PTDTBT TH&THCS Trà Nam gây ấn tượng bởi sự sạch sẽ, hiện đại. Ảnh: V.Đ.C.Chia sẻ về hành trình ấy, thầy Võ Đăng Chín, Hiệu trưởng Trường PTDTBT TH&THCS Trà Nam cho biết: từ năm 2020, trường bắt đầu kiên trì triển khai kế hoạch xây dựng trường học sinh thái. Thời điểm đó, khái niệm “sống xanh” còn khá xa lạ với học sinh vùng cao, nơi rác thải thường bị xem là chuyện rất nhỏ trong bối cảnh đời sống còn nhiều thiếu thốn. “Nhưng cũng chính từ những việc nhỏ ấy, chúng tôi chọn cách làm chậm mà chắc”, thầy Chín nói.
Ban đầu là dọn lại khuôn viên, phân công mỗi lớp phụ trách một khu vực. Rồi đến việc hướng dẫn học sinh bỏ rác đúng chỗ, phân biệt rác hữu cơ và rác tái chế. Có những buổi, thầy cô phải nhắc đi nhắc lại, làm mẫu từng thao tác. Dần dần, việc giữ gìn vệ sinh trở thành nếp sinh hoạt chung, không cần nhắc nhở nhiều như trước. Từ nền nếp ấy, ý thức bảo vệ môi trường của học sinh tiếp tục được mở rộng sang việc chăm sóc và gìn giữ không gian xanh trong trường.
Nhà trường thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa hướng dẫn học sinh phân loại rác, hạn chế rác thải nhựa. Ảnh: V.Đ.C.Ở Trà Nam, mỗi lớp học đều có một bồn hoa hoặc một vườn rau nhỏ. Các em tự tay gieo hạt, tưới nước, theo dõi cây lớn lên từng ngày. Có lớp trồng rau cải, có lớp trồng hoa mười giờ, hoa cúc. Vườn rau không chỉ để ngắm, mà còn để học sinh hiểu giá trị của lao động và sự kiên nhẫn. Nhiều em lần đầu biết cảm giác chờ đợi, chăm sóc để rồi vui mừng khi cây ra lá non. Những bài học ấy không nằm trong sách giáo khoa, nhưng lại in rất sâu trong ký ức học trò.
Gặt “quả ngọt” lối sống xanh
Những phong trào như “Ngày thứ Bảy xanh”, “Nói không với rác thải nhựa” thu hút giáo viên và học sinh cùng dọn vệ sinh, chăm sóc cây xanh, hạn chế túi ni-lông, sử dụng bình nước cá nhân. Những việc làm giản dị ấy nuôi dưỡng kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm và thói quen sống xanh.
Học sinh trường Trà Nam dọn vệ sinh môi trường vào mỗi "Ngày thứ Bảy xanh". Ảnh: V.Đ.C.Em Nguyễn Thanh Thị Mỹ Nhiệt (lớp 7) chia sẻ: “Trước đây em chưa để ý nhiều đến môi trường. Qua các tiết học và hoạt động ở trường, em hiểu mình có trách nhiệm bảo vệ môi trường từ trồng cây, dọn vệ sinh đến tái chế chai nhựa ở nhà để quê hương và thế giới xanh, sạch, đẹp hơn.”
Trong lớp học, nội dung bảo vệ môi trường được lồng ghép tự nhiên vào từng môn học. Ở tiết khoa học, học sinh tìm hiểu tác hại của rác thải nhựa, cách phân loại rác. Trong giờ mỹ thuật, các em dùng vật liệu tái chế để sáng tạo tranh, mô hình. Ở hoạt động trải nghiệm, học sinh trực tiếp trồng cây, chăm sóc vườn rau, ghi chép sự phát triển của cây trồng. Mỗi bài học không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn hình thành thói quen, thái độ sống.
Phân loại rác để bảo vệ môi trường được học sinh Trà Nam thực hiện thành thói quen. Ảnh: V.Đ.C.Những sản phẩm học tập ấy được trưng bày ngay trong khuôn viên trường. Tranh cổ động, mô hình tái chế, khẩu hiệu bảo vệ môi trường treo dọc hành lang, bảng tin. Không cần lời nhắc nhở khô khan, chính hình ảnh sinh động do học sinh làm ra đã trở thành thông điệp trực quan, tác động ngược trở lại người xem. Nhiều em chia sẻ rằng, từ khi học ở Trà Nam, các em biết tiết kiệm nước hơn, hạn chế dùng túi ni-lông, và nhắc cả người thân trong gia đình cùng thực hiện.
Quan trọng hơn, Trà Nam không đứng một mình trong hành trình xanh. Nhà trường chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Ban đại diện cha mẹ học sinh tổ chức nhiều hoạt động gắn kết cộng đồng. Thầy trò cùng người dân trồng cây dọc tuyến đường vào trường, làm sạch suối, thu gom rác tại khu dân cư, tuyên truyền bảo vệ nguồn nước và rừng đầu nguồn. Có những buổi, học sinh theo thầy cô xuống tận thôn bản, vừa làm vệ sinh vừa giải thích cho người dân về phân loại rác, giữ gìn môi trường sống.
Thực hành ủ rác hữu cơ làm phân bón cho cây tại trường Trà Nam. Ảnh: V.Đ.CNhững việc làm ấy có thể nhỏ bé nếu nhìn riêng lẻ, nhưng khi được duy trì đều đặn, chúng tạo nên sự thay đổi rõ rệt. Không gian xanh không chỉ hiện hữu trong khuôn viên trường, mà lan tỏa ra xung quanh. Người dân quen dần với việc giữ vệ sinh chung, học sinh trở thành “sứ giả môi trường” ngay trong gia đình mình. Trường học vì thế không còn là không gian khép kín, mà trở thành trung tâm lan tỏa những giá trị sống tích cực.
Với những nỗ lực bền bỉ, Trường PTDTBT TH&THCS Trà Nam đã vinh dự đoạt Giải thưởng Trường học sinh thái năm 2025 do Bộ NN-MT phát động. Tuy nhiên, theo thầy Võ Đăng Chín, Hiệu trưởng trường, mục tiêu lớn nhất không phải là danh hiệu, mà là thay đổi nhận thức. “Trường học không chỉ truyền đạt kiến thức, mà phải là ngôi nhà chung của tình yêu thiên nhiên, nơi các em học cách yêu, quý trọng và bảo vệ môi trường sống”, thầy Võ Đăng Chín nói.
Vườn cây của trường Trà Nam được học sinh chăm sóc hàng tuần. Ảnh: V.Đ.C.Không chỉ là nơi học tập, Trường PTDTBT TH&THCS Trà Nam đã và đang trở thành ngôi nhà chung của tình yêu thiên nhiên, nơi mỗi học sinh được dạy cách yêu, trân trọng và bảo vệ môi trường sống. Từ đại ngàn Trà Linh, “mỗi hành động nhỏ cho một tương lai xanh” đang được các sứ giả môi trường ở Trà Nam lan tỏa, góp phần xây dựng quê hương phát triển bền vững.
Lan Anh