Khi nhắc đến ngôi trường mang tên hạnh phúc, người ta không chỉ nghĩ đến điểm số hay tiếng trống. Ở THPT Lê Lợi (TP.HCM), hạnh phúc bắt đầu từ điều giản dị: học sinh được học trong không gian xanh, một “trường sinh thái” đúng nghĩa.
Trong những năm gần đây, giáo dục vì sự phát triển bền vững trở thành định hướng quan trọng của ngành giáo dục Việt Nam. Hưởng ứng mục tiêu đó, trường THPT Lê Lợi kiên trì xây dựng môi trường học đường xanh, sạch, đẹp. Từ năm học 2023 - 2024, nhà trường ban hành kế hoạch, giao nhiệm vụ cho các tổ chuyên môn, Đoàn trường và từng lớp; duy trì, mở rộng trong 2024 - 2025 và 2025 - 2026. Sự chuyển biến nhìn thấy rõ ở nếp sinh hoạt: lớp trực nhật không chỉ quét sạch mà còn phân loại rác; học sinh được nhắc giảm nhựa dùng một lần, tắt điện khi ra khỏi lớp, chăm cây ở hành lang.
Khuôn viên xanh, sạch, đẹp của Trường THPT Lê Lợi, nơi mô hình “trường học sinh thái” được nuôi dưỡng từ cảnh quan đến nếp sinh hoạt hằng ngày của học sinh. Ảnh: Trần Phi.Nhà trường hiện có 693 học sinh, 41 cán bộ, giáo viên, nhân viên, trong điều kiện “còn khó khăn, thiếu giáo viên”. Nhưng nhịp xanh vẫn đều. Cô Phạm Thị Tùng Oanh, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Lợi, nói ngắn gọn: “Không tuyên truyền suông. Phải cho các em làm thật để thành thói quen”. Theo cô, lồng ghép vào dạy học và hoạt động trải nghiệm giúp học sinh hiểu vì sao phải phân loại rác, vì sao nên giữ lớp học sạch.
Khi môi trường đi vào từng tiết học
Điểm nhấn của hành trình trường học sinh thái là đổi mới dạy học theo hướng tích hợp. Nội dung bảo vệ môi trường được đưa vào nhiều môn và chủ đề trải nghiệm. Học sinh vẽ tranh cổ động, thiết kế poster, dựng video tuyên truyền bằng tiếng Anh; có lớp trình diễn thời trang tái chế; có nhóm làm mô hình, sản phẩm từ vật liệu thiên nhiên. Một bài học vì thế không còn “nghe - chép” mà chuyển thành “làm - trình bày - lan tỏa”.
Cô Văn Thị Xuân, Bí thư Đoàn trường cho biết, nhà trường tham gia Giải thưởng Trường học sinh thái để tăng hiệu quả thực chất, “không dừng lại ở tuyên truyền”. Cô nói: “Mục tiêu là tạo điều kiện để học sinh được trải nghiệm, được hành động từ việc nhỏ trong học đường”. Và điều nhà trường theo đuổi, theo cô Xuân, vẫn là “trường học hạnh phúc”: “Các em học trong không gian tích cực, có trách nhiệm với cộng đồng”. Cô nhấn mạnh thêm: “Kỳ vọng lớn nhất là hiệu ứng lan tỏa bền vững, chứ không phải phong trào theo đợt”.
Các hoạt động trải nghiệm xanh tại Trường THPT Lê Lợi giúp học sinh hình thành ý thức bảo vệ môi trường từ lớp học đến cộng đồng, biến không gian học đường thành “trường học sinh thái” đúng nghĩa. Ảnh: NVCC.Tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng các câu lạc bộ. Câu lạc bộ Xanh do học sinh làm nòng cốt duy trì các chiến dịch: “Thứ bảy tình nguyện”, “Chủ nhật xanh”, dọn vệ sinh, trồng cây, thu gom và phân loại rác thải nhựa. Gần đây, Đoàn trường phối hợp đoàn địa phương ra quân vẽ tranh trên trụ điện, các tuyến đường để tăng mỹ quan. Một học sinh chia sẻ: “Vẽ xong, tụi em đi lại thấy đường như sáng hơn. Ai cũng ngại xả rác”.
Từ sân trường, tinh thần xanh được mang ra ngoài cổng trường. Những ngày “Mùa hè xanh”, “Thứ bảy văn minh”, “Chủ nhật xanh”, học sinh cùng thầy cô ra quân dọn vệ sinh, trồng cây, nhặt rác ở các tuyến đường, khu dân cư; thu gom và phân loại rác thải nhựa.
Không chỉ làm trong trường, học sinh còn bước ra sân chơi khoa học và sáng tạo. Năm học 2024 - 2025, các em tham gia 8 sản phẩm ở cuộc thi sáng tạo trẻ; trong đó 6 sản phẩm đạt giải, riêng 1 sản phẩm giành giải Nhì và 5 sản phẩm được công nhận. Nhà trường cũng khuyến khích học sinh thi khoa học kỹ thuật với sản phẩm mang tính ứng dụng, thân thiện môi trường. Với thầy cô, đó là tín hiệu tốt: học sinh biết vận dụng kiến thức vào vấn đề thực tiễn.
Từ vỏ bưởi bỏ đi đến giải thưởng: “Đại sứ môi trường” tuổi 17
Trong số những câu chuyện tạo xúc động, dự án tinh dầu bưởi của hai nữ sinh lớp 12A5, Lê Linh Đan và Trần Nguyễn Bảo Ngọc, là minh chứng sống động. Linh Đan nhớ ngày đi nhận giải Ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo tỉnh Bình Dương năm 2024, khoảng 13 - 14/12/2024: “Tụi em lướt mạng thấy nhiều sản phẩm về tóc. Tóc bạn em mỏng, tóc em yếu, nên tụi em nghĩ đến vỏ bưởi”.
Ý tưởng đến từ nhu cầu đời thường. Nhưng để thành sản phẩm, hai bạn phải tự học và thử nghiệm. “Tụi em hỏi thầy cô rồi tự tìm thêm. Dùng vỏ bưởi cho vào nồi, đặt chén hứng bên trong. Khi hấp, tinh dầu và hơi nước chảy xuống chén”, Linh Đan kể. Với Đan, điều đáng giá nhất là đổi cách nhìn: “Trước em nghĩ vỏ bưởi bỏ đi là hết. Làm rồi mới thấy nó còn giá trị”.
Lê Linh Đan (trái) và Trần Nguyễn Bảo Ngọc (phải) (lớp 12A5, THPT Lê Lợi), từ vườn bưởi địa phương đến sân khấu nhận giải Ý tưởng Khởi nghiệp Sáng tạo Bình Dương 2024 với dự án tinh dầu bưởi, lan tỏa thông điệp sống xanh và tái sử dụng. Ảnh: NVCC.Bảo Ngọc nói mình bắt đầu từ quan sát: “Em thấy nhiều bạn rụng tóc, tóc yếu. Bạn trẻ áp lực học tập, nhân viên văn phòng áp lực công việc”. Ở nơi Ngọc sống, bưởi là đặc sản. “Người ta ăn múi, vỏ hay bỏ. Tụi em tận dụng vỏ để chiết tinh dầu. Phần vỏ còn lại có thể ủ phân hoặc trồng cây”, Ngọc nói, rồi nhấn mạnh: “Đừng lạm dụng chất khó phân hủy. Mỗi việc nhỏ như bỏ rác đúng nơi, trồng cây… đều có ý nghĩa”.
Hai nữ sinh chọn bắt đầu từ thói quen. “Ăn uống xong thì bỏ rác đúng nơi, giữ cây cối, giữ lớp sạch”, Linh Đan nói. Bảo Ngọc thêm: “Thỉnh thoảng trường tổ chức chiến dịch xanh ở huyện, xã, tụi em tham gia”. Những câu nói mộc mạc ấy lại là “đầu ra” rõ nhất của giáo dục môi trường: biết nghĩ, biết làm, biết lan tỏa.
Cô Văn Thị Xuân nhận xét: “Các em vừa hành động cụ thể, vừa truyền cảm hứng. Đó là ‘đại sứ môi trường’ đúng nghĩa”. Còn cô Phạm Thị Tùng Oanh nhấn mạnh sự bền bỉ: “Không chạy theo phong trào. Phải duy trì thành nếp”. Nhà trường cũng chú trọng phối hợp nhà trường, gia đình, địa phương để giá trị xanh “đi xa, đi lâu”.
Học sinh THPT Lê Lợi tham gia chăm sóc mảng xanh trong khuôn viên trường, biến “góc xanh” thành không gian trải nghiệm, lan tỏa thói quen sống xanh mỗi ngày. Ảnh: Trần Phi.Cùng với các dự án, công tác hướng nghiệp được lồng ghép theo hướng phát triển bền vững. Học sinh được tham quan, trải nghiệm tại nhiều trường đại học có thế mạnh về môi trường, kỹ thuật, nông nghiệp công nghệ cao, từ đó định hướng nghề nghiệp gắn với nhu cầu phát triển của cộng đồng.
“Bước vào chặng đường mới, trường THPT Lê Lợi cam kết mở rộng mô hình giáo dục sinh thái, duy trì hoạt động trải nghiệm, tăng giao lưu với trường bạn, cải thiện cảnh quan theo hướng xanh, sạch, thông minh. Nhưng điều quan trọng nhất có lẽ vẫn là thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày: một lần bỏ rác đúng chỗ, một lần phân loại, một lần nhặt rác sau giờ ra chơi. Ở đó, “trường học hạnh phúc” nằm ở cách học sinh lớn lên, có trách nhiệm và có tương lai xanh bền”, cô Oanh nhấn mạnh.
Trần Phi